ฝึกลูกหมาขับถ่ายเป็นที่ ตารางสัปดาห์แรกทำตามได้ทีละวัน ไม่ต้องดุ

ลูกหมาเรียนรู้ที่ขับถ่ายจาก ความสม่ำเสมอ ไม่ใช่จากการถูกดุ วิธีที่ AKC, VCA และ Humane World แนะนำตรงกันคือพาไปจุดเดิมทุก 1 ถึง 2 ชั่วโมงตอนน้องตื่นและหลังทุกกิจกรรม พูดคำบอกเดิมคำเดียวตอนน้องถ่าย แล้วให้รางวัลทันทีที่ถ่ายเสร็จตรงจุดนั้น AKC ระบุว่าบางตัวเริ่มไว้ใจได้ภายในไม่กี่วัน แต่บางตัวใช้หลายเดือน และ Humane World ว่าโดยทั่วไปราว 4 ถึง 6 เดือน ตารางสัปดาห์แรกในบทความนี้จึงเป็นแผนเริ่มต้น ไม่ใช่กำหนดว่าน้องต้องเป็นภายใน 7 วัน นอกจากนี้ยังมีวิธีรับมือเมื่อฉี่ผิดที่ อาการฉี่ผิดปกติที่ต้องพาไปหาสัตวแพทย์ และเรื่องกลางคืนครับ

ลูกหมาอายุเท่าไหร่ถึงเริ่มฝึกได้ และกลั้นได้นานแค่ไหน

เริ่มได้ตั้งแต่วันแรกที่น้องเข้าบ้านครับ ทั้ง AKC และ VCA ระบุตรงกัน การฝึกในบ้านหรือบนแผ่นรองฉี่ไม่ต้องรอวัคซีนครบ เพราะไม่ต้องออกไปเจอหมาตัวอื่น (ถ้ายังไม่แน่ใจเรื่องวัคซีน อ่าน ตารางวัคซีนลูกหมา ประกอบ) สิ่งที่ต้องเข้าใจก่อนคือลูกหมามีกระเพาะปัสสาวะเล็กและยังควบคุมได้ไม่ดี โดยเฉพาะราว 8 สัปดาห์ที่เพิ่งเข้าบ้านใหม่ (AKC) กฎคร่าวๆ ที่ AKC และ Humane World ใช้คือ อายุเป็นเดือนเท่ากับจำนวนชั่วโมงที่กลั้นได้ ลูกหมา 2 เดือนจึงกลั้นได้ราว 2 ชั่วโมง 3 เดือนราว 3 ชั่วโมง และ 6 เดือนราว 6 ชั่วโมง นั่นคือเพดานเวลา ตอนตื่นหรือเล่นอยู่ต้องพาไปถี่กว่านั้นมาก VCA แนะนำทุก 1 ถึง 2 ชั่วโมงตอนตื่น และทุกครึ่งชั่วโมงตอนวิ่งเล่น

ตัวเลขนี้เป็นค่าประมาณ AKC ย้ำว่าลูกหมาแต่ละตัวต่างกัน บางตัวต้องออกบ่อยกว่านี้ และ Humane World ระบุว่าหมาตัวเล็กอาจต้องพักฉี่บ่อยกว่าหมาตัวใหญ่ พันธุ์เล็กอย่างชิวาวาหรือปอมจึงมักต้องใช้ความอดทนและดูแลใกล้ชิดกว่า ถ้ากำลังเลือกสายพันธุ์อยู่ ลองดู เรื่องที่ต้องรู้ก่อนเลี้ยงชิวาวา ประกอบ

ตารางสัปดาห์แรก 7 วัน ทำอะไรวันไหน

ตารางนี้คือแผนสำหรับสัปดาห์แรกที่เริ่มฝึก ไม่ใช่กำหนดว่าน้องต้องเป็นภายใน 7 วัน ทำตามลำดับได้เลย แต่ถ้าวันไหนน้องยังพลาดบ่อยก็อยู่ที่ขั้นนั้นต่อ ไม่ต้องรีบข้ามวัน เพราะการไว้ใจน้องได้จริงใช้เวลาเป็นเดือน

1. 1วันที่ 1 เลือกจุดเดียวแล้วอย่าเปลี่ยน วางแผ่นรองฉี่ไว้จุดเดิมตลอด ห่างจากที่นอนและชามอาหารพอสมควร เพราะหมาส่วนใหญ่ไม่อยากขับถ่ายในที่นอนของตัวเอง และให้รางวัลตั้งแต่ครั้งแรกที่น้องถ่ายถูกจุด
2. 2วันที่ 2 ตั้งนาฬิกาปลุกทุก 1 ถึง 2 ชั่วโมงตอนน้องตื่น อุ้มน้องไปวางที่จุดนั้นทุกครั้งที่ครบเวลา และหลังตื่นนอน หลังกินข้าว หลังดื่มน้ำ หลังเล่นเสร็จ รอตรงนั้นเงียบๆ ไม่เกินราว 5 นาที ไม่ชวนเล่น ไม่คุย ถ้าไม่ถ่ายให้พากลับเข้าบ้านแล้วจับตาดูใกล้ชิด พอเริ่มกระสับกระส่ายค่อยพาไปใหม่ (VCA)
3. 3วันที่ 3 เพิ่มคำบอกเดียว พอจับสัญญาณของน้องได้แล้ว ให้รอเงียบๆ จนน้องอยู่ในท่าจะถ่าย แล้วพูดคำสั้นๆ คำเดิมเบาๆ เช่น "ฉี่ได้" ทุกครั้ง ทำซ้ำไปเรื่อยๆ น้องจะเริ่มเชื่อมคำนี้กับการถ่าย ซึ่งสะดวกตอนต้องรีบออกจากบ้านหรือเดินทาง
4. 4วันที่ 4 ให้รางวัลทันทีที่เสร็จ ตรงจุดนั้น รอให้น้องถ่ายเสร็จจริงก่อน แล้วชมและให้ขนมชิ้นจิ๋วตอนยังอยู่ตรงจุดขับถ่าย ไม่ใช่ตอนกลับเข้าบ้าน ถ้าชมกลางคันน้องอาจหยุดถ่ายเพราะสะดุด (Humane World)
5. 5วันที่ 5 จดเวลาจริงลงมือถือ ลูกหมาแต่ละตัวมีนิสัยขับถ่ายเป็นของตัวเอง จดว่าน้องฉี่หลังตื่นนานแค่ไหน ถ่ายหนักหลังมื้อไหน พอเห็นรูปแบบแล้วก็พาไปดักไว้ก่อนได้เลย
6. 6วันที่ 6 ลดพื้นที่อิสระในบ้าน ใช้คอกกั้นหรือปิดประตูห้องที่ไม่จำเป็น ยิ่งพื้นที่กว้างยิ่งมีมุมให้แอบ พอฝึกเข้าที่แล้วค่อยขยายทีละห้อง AKC เตือนว่าเจ้าของหลายคนขยายพื้นที่ให้เร็วเกินไปจนน้องกลับมาพลาด
7. 7วันที่ 7 ทบทวนโดยยังไม่ต้องรีบขยับ ดูโน้ตว่ารอบไหนพลาดบ่อยแล้วเพิ่มรอบพาไปในช่วงนั้น ถ้าไม่มีอุบัติเหตุก็ยืดเวลาให้ห่างขึ้นได้ทีละนิด ถ้าพลาดขึ้นมาให้ถอยกลับไปความถี่เดิมก่อน ส่วนการให้อิสระเต็มบ้าน VCA แนะนำให้รอจนน้องไม่พลาดต่อเนื่องราว 8 ถึง 12 สัปดาห์

จังหวะไหนที่ต้องพาไปจุดขับถ่ายทุกครั้ง

ถ้าจำตารางไม่ไหว ให้จำ หกจังหวะทอง นี้แทน การพาไปดักไว้ก่อนง่ายกว่าการตามแก้ทีหลังมาก

• ทันทีที่ตื่นนอน ทั้งตอนเช้าและตื่นจากงีบกลางวัน
• หลังกินข้าวหรือดื่มน้ำ ช่วงเวลาต่างกันในแต่ละตัว ให้ดูสัญญาณของน้องประกอบ
• หลังเล่นหรือวิ่งเสร็จทุกครั้ง
• หลังออกจากกรงหรือคอก
• ก่อนเข้านอน และก่อนที่เราจะออกจากบ้าน
• เมื่อเห็นสัญญาณ เช่น ดมพื้นวนไปมา เดินวนเป็นวง หยุดเล่นกะทันหัน กระสับกระส่าย ข่วนประตู หรือย่อตัวลงกะทันหัน

ลูกหมาฉี่ผิดที่ ทำยังไง และทำไมห้ามดุ

การดุ ตี หรือจับหน้าไปถูรอยฉี่ ไม่ได้สอนให้น้องรู้ว่า "ต้องฉี่ที่ไหน" VCA ระบุว่าการลงโทษเรื่องที่เป็นธรรมชาติของหมาอาจทำให้น้องคิดว่าไม่ควรขับถ่ายใกล้คน ผลคือน้องอาจแอบไปฉี่หลังโซฟาหรือในห้องที่เราไม่เห็นแทน ส่วน Humane World ระบุว่าการดุหรือจับจมูกไปถูจะทำให้น้องกลัวและฝึกช้าลง สมาคมสัตวแพทย์ด้านพฤติกรรม (AVSAB) ระบุว่าการฝึกด้วยรางวัลได้ผลดีกว่า และเป็นอันตรายต่อสวัสดิภาพของหมาน้อยกว่าวิธีที่ใช้การลงโทษ พร้อมเสนอให้จัดการเรื่องขับถ่ายด้วยการจัดสภาพแวดล้อมและให้รางวัลเมื่อน้องทำถูก

• ถ้าจับได้คาหนังคาเขา ส่งเสียงกลางๆ สั้นๆ ให้สะดุดโดยไม่ทำให้ตกใจ เช่น "เอ๊ะ" แล้วอุ้มไปวางที่จุดที่ถูกทันที รอให้ถ่ายต่อจนเสร็จแล้วชมใหญ่
• ถ้ามาเจอทีหลัง ไม่ต้องดุ เช็ดเงียบๆ แล้วโทษตารางของเราที่ห่างเกินไป VCA ระบุว่าสิ่งที่เป็นธรรมกับน้องคือเช็ดให้เรียบร้อยแล้วดูแลใกล้ชิดขึ้นในครั้งต่อไป
• อย่าทำเป็นเรื่องใหญ่ เก็บกวาดเงียบๆ โดยไม่ต้องพูดหรือทำท่าทางให้น้องเห็น AKC แนะนำให้ปล่อยผ่านและแค่ทำความสะอาด
• ถ้าพลาดบ่อยขึ้นทั้งที่เคยทำได้แล้ว ดูก่อนว่าเราให้อิสระเร็วเกินไปหรือเปล่า และถ้าน้องที่เคยฝึกได้ดีอยู่ๆ กลับมาฉี่เรี่ยราด ให้ปรึกษาสัตวแพทย์ก่อน เพราะอาจเป็นเรื่องสุขภาพ ดูกล่องเตือนด้านล่าง

ส่วนอาการที่ไม่ถึงขั้นฉุกเฉินแต่ควรนัดพบสัตวแพทย์โดยเร็ว ได้แก่ ฉี่บ่อยผิดปกติ ฉี่มีเลือดปน ฉี่กลิ่นแรงผิดปกติ ร้องตอนฉี่ เลียอวัยวะเพศบ่อย หรือกลับมาฉี่เรี่ยราดทั้งที่เคยฝึกได้แล้ว อย่าเพิ่งคิดว่าเป็นปัญหาพฤติกรรม เพราะการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะและปัญหาสุขภาพอื่นทำให้เกิดอาการแบบนี้ได้ (VCA) และการฝึกเพิ่มไม่ช่วยอะไรถ้าต้นเหตุเป็นเรื่องสุขภาพ ถ้าระหว่างรอพบหมอน้องฉี่ออกน้อยลงมากหรือไม่ออก ให้เปลี่ยนเป็นไปโรงพยาบาลสัตว์ทันที

เช็ดยังไงไม่ให้น้องกลับมาฉี่ที่เดิม

น้องอาจกลับไปฉี่ที่เดิมถ้ายังได้กลิ่นของตัวเองที่จุดนั้น (Humane World) และ VCA ระบุว่ากลิ่นฉี่หรืออุจจาระเป็นสัญญาณให้ใช้ที่เดิมอีก สิ่งที่ควรทำคือซับให้แห้งที่สุดก่อนด้วยกระดาษหรือผ้าเก่า แล้วค่อยทำความสะอาดด้วยน้ำยาสูตรเอนไซม์ที่ทำมาเพื่อย่อยกลิ่นสัตว์เลี้ยงโดยเฉพาะ ซึ่ง AKC, VCA และ Humane World แนะนำตรงกัน

เลี่ยงน้ำยาที่มีแอมโมเนียหรือน้ำส้มสายชู Humane World ระบุว่ากลิ่นเคมีฉุนอาจทำให้น้องกลับมาทำเครื่องหมายฉี่ที่เดิม ใช้น้ำยาเอนไซม์แทน ถ้าจุดที่พลาดเป็นพรมหรือโซฟาผ้า ให้ซับให้ลึกถึงชั้นใต้ผ้า เพราะถ้าฉี่ซึมลงไปถึงชั้นรองใต้พรมจะกำจัดยากขึ้น

ลูกหมาฉี่ตอนกลางคืน ทำยังไงให้ตื่นน้อยลง

ช่วงแรกการตื่นกลางดึกเป็นเรื่องปกติครับ VCA ระบุว่าลูกหมาอาจต้องออกไปฉี่ตอนกลางคืนจนอายุราว 5 เดือน แต่มีวิธีลดอุบัติเหตุกลางคืน คือจัดการเรื่องน้ำก่อนนอน และทำให้การตื่นมาฉี่ตอนตีสองเป็นเรื่องเงียบๆ ไม่ให้กลายเป็นเวลาเล่น (Humane World)

• เก็บชามน้ำราว 2 ชั่วโมงครึ่งก่อนเข้านอน (Humane World) แต่ห้ามจำกัดน้ำตอนกลางวัน และถ้าอากาศร้อนจัดหรือน้องป่วย ให้มีน้ำตลอด
• พาไปฉี่รอบสุดท้ายทันทีก่อนปิดไฟ ไม่ใช่ก่อนหน้านั้นครึ่งชั่วโมง
• เล่นให้น้องใช้พลังงานช่วงหัวค่ำ แล้วค่อยๆ ลดความตื่นเต้นลงก่อนนอน และพาไปฉี่หลังเล่นเสร็จ
• ตอนตื่นมาพาไปฉี่กลางดึก ใช้ไฟสลัว ไม่พูดคุย ไม่เล่น เสร็จแล้วกลับที่นอนทันที
• วางที่นอนหรือกรงไว้ใกล้เตียงในช่วงแรก จะได้ยินเสียงเวลาน้องตื่นและพาออกไปได้ทัน

ของที่ช่วยให้ฝึกง่ายขึ้น (และของที่ไม่จำเป็น)

ของที่ช่วยจริงมีไม่กี่อย่าง อย่างแรกคือแผ่นรองฉี่ที่ซับของเหลวได้เร็วและผิวสัมผัสแห้ง ไว้เป็นจุดขับถ่ายในบ้านระหว่างที่ยังออกไปข้างนอกไม่ได้ อย่างที่สองคือกรงหรือคอกกั้นที่ขนาดพอดีตัว AKC ระบุว่าควรใหญ่พอให้ยืน หมุนตัว และนอนเหยียดได้ แต่ไม่ใหญ่จนแบ่งเป็นมุมนอนกับมุมฉี่ได้ AKC จัดกรงเป็นหนึ่งในเครื่องมือฝึกที่ได้ผลที่สุด เพราะหมาส่วนใหญ่ไม่อยากขับถ่ายในที่นอนของตัวเอง

ส่วนสเปรย์ฝึกฉี่ที่โฆษณาว่าดึงดูดให้น้องมาฉี่ตรงจุด AKC และ VCA ไม่ได้ระบุไว้ในวิธีฝึก จึงไม่ต้องรีบซื้อก่อนลองวิธีพื้นฐานให้ครบ และของที่ไม่ควรใช้เลยคืออุปกรณ์หรือสเปรย์ที่ใช้ลงโทษ เพราะ AVSAB ระบุว่าไม่ควรใช้วิธีที่อาศัยความเจ็บปวดหรือความไม่สบายกับการฝึกหมา

อยากให้ไปฉี่นอกบ้านแทนแผ่นรองฉี่ ทำยังไง

ทำได้ครับ และควรเปลี่ยนตอนที่น้องฉี่ตรงแผ่นแม่นแล้ว วิธีคือค่อยๆ ขยับแผ่นรองฉี่เข้าใกล้ประตูทีละนิด จนไปอยู่หน้าประตู แล้วย้ายออกไปนอกประตู สุดท้ายค่อยเอาแผ่นออกแล้วใช้พื้นตรงนั้นแทน ถ้าระหว่างทางน้องเริ่มพลาด แปลว่าขยับเร็วไป ให้ถอยกลับไปตำแหน่งก่อนหน้าจนน้องไม่พลาดอีก แล้วค่อยขยับใหม่

ก่อนย้ายไปฉี่นอกบ้านจริงๆ ต้องดูเรื่องวัคซีนด้วย ถ้ายังฉีดวัคซีนไม่ครบ ให้ใช้เฉพาะพื้นที่ที่หมาตัวอื่นไม่เคยเข้า เช่น ระเบียงหรือสนามในบ้านของเราเอง จนผ่านเข็มสุดท้ายไปแล้ว 1 ถึง 2 สัปดาห์ VCA แนะนำให้รอจนน้องฉีดวัคซีนครบชุดก่อนให้เข้าใกล้หมาที่ไม่ทราบประวัติวัคซีน และภูมิใช้เวลาราว 10 ถึง 14 วันกว่าจะขึ้น รายละเอียดอยู่ใน ตารางวัคซีนลูกหมา

สำหรับคนอยู่คอนโด การใช้แผ่นรองฉี่ถาวรไม่ใช่เรื่องผิดครับ AKC ระบุว่าแผ่นรองฉี่ใช้ได้ในบางสถานการณ์ เช่น เจ้าของที่กลับบ้านบ่อยไม่ได้ จึงมีระบบผสมให้เลือก คือมีแผ่นในบ้านไว้ใช้ตอนกลางวัน และพาลงไปเดินเช้าเย็นด้วย แต่ถ้าลูกหมายังฉีดวัคซีนไม่ครบ ให้รอจนผ่านเข็มสุดท้ายไปแล้ว 1 ถึง 2 สัปดาห์ก่อนพาลงพื้นที่ส่วนกลางที่หมาตัวอื่นใช้ ระหว่างนั้นใช้แผ่นในบ้านไปก่อน ข้อดีของระบบผสมคือวันที่ฝนตกหนักหรืออากาศร้อนจัดก็ไม่ต้องฝืนพาลงไป

สรุป

ฝึกลูกหมาขับถ่ายไม่ได้ต้องการความเข้มงวด แต่ต้องการตารางที่แน่นอน จุดเดียว คำบอกเดียว รางวัลทันที และการทำความสะอาดที่ลบกลิ่นได้จริง ตารางสัปดาห์แรกช่วยให้เริ่มต้นเป็นระบบ แต่การที่น้องไว้ใจได้จริงมักใช้เวลาหลายเดือน ถ้าน้องยังพลาดอยู่ ให้แก้ที่ความถี่ของเราก่อนเสมอ ไม่ใช่ที่น้อง และถ้าฉี่ผิดปกติตามกล่องเตือนด้านบน ให้ปรึกษาสัตวแพทย์ ต่อไปแนะนำให้อ่าน เช็กลิสต์ของที่ต้องเตรียมก่อนรับลูกหมา เพื่อเช็กว่ามีของครบไหม แล้วไล่ดูเรื่องอื่นใน หมวดลูกหมา ต่อได้เลยครับ