รับเลี้ยงหมาจร และหมาจากมูลนิธิ ตรวจอะไร ถามอะไร และ 30 วันแรกทำอะไร

เจอหมาจรที่อยากรับเลี้ยง ให้ตรวจว่ามีเจ้าของไหม (ปลอกคอ ไมโครชิป ถามคนแถวนั้น) พาไปหาสัตวแพทย์ภายในไม่กี่วัน แยกจากสัตว์เลี้ยงตัวอื่นจนหมอให้ผ่าน และถ้าถูกกัดหรือข่วนให้ล้างแผลแล้วไปพบแพทย์วันเดียวกันครับ ถ้ารับจากมูลนิธิหรือศูนย์พักพิง ให้ขอประวัติสุขภาพ วัคซีน การทำหมัน และเงื่อนไขส่งคืนก่อนตกลง หน้านี้ไล่ตั้งแต่ชั่วโมงแรกจนถึง 30 วันแรก

เจอหมาจร ชั่วโมงแรกทำอะไรก่อน

ดูท่าทางน้องก่อนอุ้ม ถ้าผ่อนคลาย ให้เดินเข้าไปช้าๆ โดยหันตัวเป็นด้านข้าง ถ้าตัวแข็ง ขนลุก แยกเขี้ยวหรือคำราม อย่าเข้าใกล้ AKC กับ American Humane แนะนำให้แจ้งเจ้าหน้าที่ท้องถิ่น (เขต เทศบาล หรือ อบต.) แทนการจับเองครับ

1. 1ล่อด้วยอาหารชิ้นเล็กแล้วคล้องสายจูงหลวมๆ ไม่ไล่หรือรุมล้อม โดยเฉพาะใกล้ถนน
2. 2ดูปลอกคอและป้ายชื่อ ถ้ามีเบอร์ให้โทรทันที
3. 3ให้คลินิกที่มีเครื่องอ่านสแกนไมโครชิป ชิปเป็นแค่เลขประจำตัว ไม่ใช่ตัวติดตาม และต้องมีทะเบียนผูกกับเลขนั้น
4. 4ถ่ายรูป จดจุดที่เจอ ประกาศในกลุ่มชุมชนและคลินิกแถวนั้น และถามคนที่ให้ข้าวน้องประจำ
5. 5แยกน้องไว้อีกห้องจนกว่าหมอจะให้ผ่าน เพราะหมาจรมักยังไม่ได้ฉีดวัคซีน (Texas A&M) และล้างมือหลังจับน้องหรือของใช้ทุกครั้ง

ถูกกัดหรือข่วน ต้องทำอะไรทันที

หมาที่ไม่รู้ประวัติวัคซีนต้องระวังเรื่องพิษสุนัขบ้าไว้ก่อน WHO ระบุว่าการถูกสุนัขกัดหรือข่วนเป็นต้นเหตุของผู้ป่วยพิษสุนัขบ้าในคน 99% และเมื่อมีอาการแล้วเสียชีวิตทุกราย ในไทย ผู้เสียชีวิต 7 รายในปี 2568 ล้วนไม่ได้ไปพบแพทย์หลังถูกกัด และรายแรกของปี 2569 ถูกลูกสุนัขไม่ทราบเจ้าของกัดที่ฝ่ามือ โดยไม่ได้ล้างแผลและไม่ได้ไปฉีดวัคซีน (กรมควบคุมโรค, ก.พ. 2569)

พาไปหาสัตวแพทย์ครั้งแรกตรวจอะไรบ้าง

CDC แนะนำให้พาสุนัขที่เพิ่งรับมาไปหาสัตวแพทย์ภายในไม่กี่วันถึง 1 สัปดาห์ ถ้ามีแผล ผอมมาก หรือซึมให้พาไปวันเดียวกัน เก็บอุจจาระสดไปด้วยและแจ้งหมอว่าไม่รู้ประวัติ หมอจะตรวจร่างกาย ผิวหนัง เห็บหมัด และสแกนไมโครชิปให้

พยาธิเม็ดเลือดพบบ่อยในไทย งานวิจัยปี 2021 ตรวจเลือดหมาจรตามวัดในกรุงเทพ 360 ตัว พบเชื้ออย่างน้อยหนึ่งใน 5 ชนิดที่ตรวจ 76.4% ทั้งที่เห็นเห็บติดตัวเพียง 23.6% ส่วนสุนัขมีเจ้าของภาคกลาง 565 ตัวในงานปี 2024 พบ Ehrlichia 12.2% เทียบกับ 38.3% ในหมาจรตามวัด ตัวเลขต่างกันตามกลุ่มตัวอย่าง แต่ชี้ตรงกันว่าพบบ่อย ไม่เห็นเห็บจึงไม่ได้แปลว่าปลอดเชื้อ และพบเชื้อก็ไม่ได้แปลว่าป่วยทุกตัว หนอนหัวใจก็รายงานต่างกันมาก ตั้งแต่ราว 10% ในหมาจรกรุงเทพ ถึง 51.53% ในสุนัขจากโรงพยาบาลสัตว์ 2 จังหวัด ต่างกันทั้งพื้นที่และวิธีตรวจ ให้หมอแปลผลและวางแผนป้องกันเห็บหมัดกับหนอนหัวใจให้ครับ

รับจากมูลนิธิหรือศูนย์พักพิง ต้องถามอะไร

ผลสำรวจในกรุงเทพและปริมณฑล (Hiby และคณะ, 2025) พบว่าหมาที่มีเจ้าของเกือบครึ่ง (46%) รับมาจากข้างถนน และมีเพียง 2 ตัวที่รับจากศูนย์พักพิง (น้อยกว่า 1%) คนส่วนใหญ่จึงเริ่มจากหมาที่เจอเอง

องค์กรที่รับผิดชอบมักมีใบสมัคร สัมภาษณ์ ดูสภาพบ้าน ให้ครอบครัวพบน้องก่อนตัดสินใจ และมีสัญญาให้ส่งน้องคืนถ้าเลี้ยงต่อไม่ได้ ส่วนสัญญาณเตือนคือเร่งให้ตัดสินใจก่อนได้พบน้อง ไม่ให้ดูประวัติสุขภาพ และไม่ยอมทำสัญญา (AKC, 2020) ตัวอย่างในไทยคือ BKK Adopter ของ กทม. ที่ศูนย์ควบคุมสุนัข เขตประเวศ ขั้นตอนคือเลือกน้องจากเพจ กรอกแบบสอบถาม รอตรวจคุณสมบัติ (เช่น ครอบครัวเห็นชอบ มีที่เลี้ยงรั้วรอบขอบชิด ดูแลค่าใช้จ่ายได้) แล้วนัดรับพร้อมบัตรประชาชนและทะเบียนบ้าน น้องผ่านการตรวจ ฉีดวัคซีน และทำหมันแล้ว (กทม., ธ.ค. 2568) ที่อื่นอาจต่างออกไป จึงควรถามให้ครบดังนี้

• ที่มา หมาจรหรือเจ้าของเดิมส่งมา อยู่ที่นี่นานแค่ไหน เคยอยู่กี่บ้าน
• วัคซีนและทำหมัน ทำอะไรแล้ว ขอสมุดหรือใบรับรองวัคซีนพิษสุนัขบ้ามาด้วย (กฎหมายให้ผู้ส่งมอบมอบใบรับรองให้ผู้รับ มาตรา 18)
• ไมโครชิป มีไหม เปลี่ยนชื่อผู้ถือครองที่ไหน
• ประวัติสุขภาพ ตรวจอะไรแล้ว มีโรคเรื้อรังไหม ขอสำเนาบันทึก
• นิสัย อยู่กับเด็ก คนแปลกหน้า หมาแมวตัวอื่นได้ไหม เคยกัดไหม เข้าห้องน้ำเป็นที่ไหม
• ถ้าเลี้ยงต่อไม่ได้ ส่งคืนได้ไหม มีค่าใช้จ่ายอะไร และขอพบน้องก่อนตัดสินใจ

เตรียมบ้านและมุมปลอดภัยก่อนน้องมา

ASPCA และ AKC แนะนำให้จัดมุมเงียบที่น้องเลือกเข้าไปพักเองได้ทุกเมื่อ ถ้าน้องเป็นลูกหมา ดูรายการของที่ต้องมีเพิ่มใน เช็กลิสต์ของใช้ลูกหมา

• เลือกมุมที่คนเดินผ่านน้อย วางที่นอนกับน้ำสะอาด ไม่บังคับให้เข้าไป ระบายอากาศดีและไม่ตากแดด ดู ฮีทสโตรกในหมา
• เก็บสายไฟ รองเท้า ของเล็กที่กลืนได้ ปิดประตู หน้าต่าง และประตูรั้วให้แน่น

ของที่ช่วยช่วงนี้มีไม่กี่อย่าง ที่นอนไซซ์ L เหมาะกับหมาพันธุ์กลางถึงใหญ่ ผ้าหุ้มถอดซักเครื่องได้จึงซักง่ายเมื่อเลอะ กระเป๋าพาสัตว์เลี้ยงเดินทางที่ระบายอากาศดีรองรับน้ำหนักได้ถึง 10 กก. เหมาะกับน้องตัวเล็กตอนไปหาหมอ ถ้าตัวใหญ่กว่านั้นให้ถามคลินิกว่าพามาอย่างไร สายรัดอกกระจายแรงดึงและไม่รัดคอ เหมาะกับพาเดินตอนน้องยังไม่คุ้นทาง

กฎ 3-3-3 คืออะไร และ 30 วันแรก ควรคาดหวังอะไร

กฎ 3-3-3 คือกรอบคร่าวๆ ที่ศูนย์พักพิงและองค์กรช่วยสัตว์ใช้อธิบายผู้รับเลี้ยง ASPCA เรียกว่า "แนวทาง" และระบุว่าโดยเฉลี่ยใช้ราว 3 เดือนกว่าจะสบายใจเต็มที่ บางตัวนานกว่านั้น HSNT ย้ำว่าไม่ใช่ตารางตายตัว ทั้งสองแห่งไม่ระบุว่าใครคิดหรือมีงานวิจัยรองรับ ให้ใช้เป็นภาพคร่าวๆ อย่าเพิ่งตัดสินน้องในสัปดาห์แรกครับ

ตัวที่กลัวมากอาจใช้เวลาหลายสัปดาห์ถึงหลายเดือน (AKC) การอาบน้ำก็ไม่มีกฎตายตัวว่าต้องรอกี่วัน ถ้าน้องยังไม่ยอมให้จับตัว ให้เช็ดจุดที่เลอะด้วยผ้าชุบน้ำอุ่นไปก่อน แต่ถ้ามีเห็บ หมัด แผล หรือผื่น ให้ถามหมอก่อน

อ่านภาษากาย น้องกลัว เครียด หรือผ่อนคลาย

ให้ดูทั้งตัวและสถานการณ์ ไม่ใช่แค่หางส่าย เพราะหางส่ายหรือตัวหมอบไม่ได้แปลว่าเป็นมิตรเสมอไป (Tufts, ASPCA)

• ผ่อนคลาย ตาอ่อน ปากเปิดหลวมๆ หน้าไม่ตึง หูอยู่ตำแหน่งปกติหรือเอนไปด้านหลังเล็กน้อย หางท่าปกติ ตัวนิ่ม
• กลัวหรือเครียด หูแนบหัว หางซุกหว่างขา ตัวต่ำลงหรือสั่น เลียริมฝีปาก หาว หอบเร็ว เดินวน ชะงักนิ่ง

ตัวแข็ง คำราม หรือยกริมฝีปากให้เห็นฟันคือคำเตือน ให้ถอยและเพิ่มระยะห่างทันที AKC ระบุว่าการลงโทษเรื่องคำรามอาจทำให้น้องกังวลมากขึ้นและไม่ส่งสัญญาณเตือนก่อนกัด (Tufts, AKC)

สร้างความไว้ใจทีละนิด และสิ่งที่ไม่ควรทำ

• กิจวัตรคงที่ ข้าว ถ่าย เดิน เวลาเดิมทุกวัน (ASPCA)
• ให้น้องเป็นฝ่ายเข้าหา และให้รางวัลเมื่อทำถูก AVSAB สรุปว่าการฝึกด้วยรางวัลได้ผลและเสียต่อสวัสดิภาพน้อยที่สุด
• เดินช้าๆ เงียบๆ เมื่อน้องพร้อม (AKC)
• อย่ากอด อุ้ม เล่นหนัก รบกวนตอนกินและแทะของ หรือพาไปงานที่คนเยอะ (AKC, Tufts, HSNT)
• อย่าดุ ตี หรือลงโทษ AVSAB ระบุว่าไม่มีหลักฐานว่าต้องใช้ความเจ็บปวดหรือความไม่สบายใจของสุนัขในการฝึก

เรื่องกิน อาหารเดิม อาหารใหม่ และน้องที่ผอมมาก

ช่วงแรกให้กินอาหารเดิมที่ผู้ดูแลเดิมให้ เพราะการเปลี่ยนกะทันหันทำให้อาเจียน ท้องเสีย และเบื่ออาหารได้ AKC แนะนำเปลี่ยนค่อยเป็นค่อยไปใน 5 ถึง 7 วัน ดูเพิ่มที่ เปลี่ยนอาหารหมาโต และ ของห้ามให้หมากิน ครับ

ถ้าน้องผอมจนเห็นซี่โครงและกระดูกสะโพกชัด อย่าให้กินเต็มที่ในมื้อเดียว สัตว์ที่ขาดอาหารมานานอาจเกิด refeeding syndrome เมื่อได้อาหารมากเร็วเกินไป คือเกลือแร่ในเลือดเสียสมดุลจนกระทบหัวใจ การหายใจ และกล้ามเนื้อ (MSPCA-Angell) ให้ถามหมอเรื่องปริมาณและจำนวนมื้อ และค่อยๆ เพิ่มภายใต้การดูแลของสัตวแพทย์ (ASPCA)

ห้องน้ำ อยู่คนเดียว เด็ก และสัตว์เลี้ยงตัวอื่น

หมาโตฝึกใหม่ได้ด้วยวิธีเดียวกับลูกหมา คือพาออกทุกราว 2 ชั่วโมงและหลังกินข้าว ชมเมื่อถ่ายถูกที่ ไม่ลงโทษเวลาพลาด (AKC) ดูตารางที่ ฝึกลูกหมาขับถ่าย ถ้าพลาดบ่อยให้หมอตรวจสุขภาพ ส่วนน้องที่เห่า หอน กัดของ หรือถ่ายในบ้านตอนไม่มีคน อาจเครียดเวลาแยกจากคน ให้เช็กก่อนว่าไม่ใช่เพราะยังฝึกไม่เสร็จ เบื่อ หรือมีปัญหาสุขภาพ แล้วฝึกอยู่คนเดียวทีละน้อย เริ่มจากไม่กี่วินาที ห้ามดุ (ASPCA)

ไม่ควรให้เด็กเล็กเล่นกับสุนัขโดยไม่มีผู้ใหญ่ดู แม้จะเคยเจอกันแล้ว (CDC) ส่วนหมาตัวเดิมในบ้าน ให้พบกันนอกบ้านในที่กว้าง เดินคู่ขนานก่อนทักทาย กินข้าวคนละห้อง และแยกกันตอนไม่มีคนดูจนกว่าจะเข้ากันได้ (Oregon Humane Society)

ทำหมันทำเมื่อไหร่และที่ไหน

หมาโตทำหมันได้ ความเสี่ยงหลังผ่าตัดสูงขึ้นเล็กน้อยในตัวที่อายุมาก (ASPCA) ให้ปรึกษาหมอเรื่องเวลาที่เหมาะ ในกรุงเทพ คลินิกสัตวแพทย์ กทม. 8 แห่งทำหมันสุนัขและแมวโดยไม่คิดค่าบริการตามหน้าเว็บสำนักงานสัตวแพทย์สาธารณสุข ตรวจคิวและเอกสารก่อนไปครับ

ไมโครชิป ทะเบียน และกฎหมาย (ข้อมูล ณ 29 ก.ย. 2569)

วัคซีนพิษสุนัขบ้าเป็นข้อบังคับอยู่แล้ว ส่วนข้อบัญญัติ กทม. เรื่องไมโครชิปและทะเบียน ณ วันนี้ยังไม่มีผลบังคับ เพราะข้อบัญญัติ (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2569 ในราชกิจจานุเบกษา 8 ม.ค. 2569 เลื่อนวันใช้บังคับจาก 10 ม.ค. 2569 เป็น 10 ม.ค. 2570 หลายเว็บยังเขียนวันเดิม

ระหว่างรอ กทม. ประกาศเมื่อ 19 มี.ค. 2569 ให้บริการฝังไมโครชิป จดทะเบียน และฉีดวัคซีนพิษสุนัขบ้าฟรีตลอดปี 2569 ตามจุดที่ประกาศ ลงทะเบียนได้ที่ ระบบทะเบียนสัตว์เลี้ยง กทม. ยืนยันกับสำนักงานเขตหรือปศุสัตว์ในพื้นที่ก่อนเสมอ เพราะกฎอาจถูกแก้ไขอีกครับ

งบที่ควรเผื่อ

ไม่มีราคากลางที่เชื่อถือได้ ค่าตรวจ วัคซีน ทำหมัน และยาป้องกันเห็บหมัดต่างกันมากตามคลินิกและน้ำหนักน้อง ให้โทรถาม 2 ถึง 3 แห่งแล้วขอรายการราคาเป็นข้อๆ ยาป้องกันหนอนหัวใจต้องให้ต่อเนื่องตลอดปี ส่วนยากันเห็บหมัดให้ตามที่หมอแนะนำ ใน กทม. วัคซีนพิษสุนัขบ้า ทำหมัน และไมโครชิปมีบริการฟรีตามที่ระบุข้างบน

เมื่อไหร่ควรเรียกครูฝึกหรือนักพฤติกรรม

ถ้าพฤติกรรมเปลี่ยนกะทันหัน ให้ไปหาสัตวแพทย์ก่อนเพื่อตัดเรื่องสุขภาพ ปัญหาทั่วไปอย่างดึงสายจูงหรือกระโดดใส่ ใช้ครูฝึกได้ แต่ความกลัวรุนแรง การขู่หรือกัด และความเครียดเวลาอยู่คนเดียว ควรไปหาสัตวแพทย์หรือนักพฤติกรรม เลือกครูที่ใช้รางวัลเป็นหลัก ไม่ใช้ปลอกคอหนามหรือไฟฟ้า (MSPCA-Angell)

สรุป

เจอหมาจรแล้วอยากเลี้ยง ให้ตรวจหาเจ้าของ ล้างแผลและพบแพทย์ถ้าถูกกัด พาไปหาสัตวแพทย์เร็ว แยกจากสัตว์ตัวอื่นจนหมอให้ผ่าน และให้เวลาน้องโดยไม่เร่ง ถ้ารับจากองค์กร ถามให้ครบก่อนตกลงและเช็กกฎทะเบียนกับเขตหรือปศุสัตว์ อ่านต่อใน หมวดรับเลี้ยง และ หมวดหมาโต ครับ