ฮีทสโตรกในหมา อากาศร้อนแบบไทย สังเกตยังไง ปฐมพยาบาลอย่างไร ป้องกันด้วยอะไร
ฮีทสโตรกในหมาคือภาวะที่ตัวร้อนเกินกว่าร่างกายจะระบายได้ จนอวัยวะภายในเริ่มเสียหาย และเป็น เหตุฉุกเฉินที่ต้องไปโรงพยาบาลสัตว์ทุกกรณี แม้น้องจะดูดีขึ้นแล้วก็ตาม ถ้าสงสัยว่าเป็นฮีทสโตรก ตั้งแต่หอบแรงไม่ยอมลด น้ำลายไหลมาก เหงือกแดงจัด ไปจนถึงอาเจียน เดินเซ หรือทรุดลง ให้ทำสามอย่างพร้อมกัน คือทำให้ตัวเย็นลงตรงนั้นทันทีด้วยน้ำก๊อกธรรมดา (ไม่ต้องเย็นจัด) กับลมจากพัดลมหรือแอร์ โทรหาโรงพยาบาลสัตว์ แล้วพาไปโดยไม่รอดูว่าอาการจะดีขึ้นไหม ระหว่างทางทำให้เย็นต่อ บทความนี้อธิบายว่าอากาศร้อนชื้นแบบไทยอันตรายตรงไหน ใครเสี่ยงเป็นพิเศษ และลดความเสี่ยงได้อย่างไรครับ
ในบทความนี้9 หัวข้อ
ทำไมหมาถึงทนร้อนได้น้อยกว่าคน
คนระบายความร้อนด้วยเหงื่อทั่วตัว แต่หมามีต่อมเหงื่อเฉพาะที่อุ้งเท้าและช่วยระบายได้น้อย เมื่ออากาศร้อนหมาจึงพึ่ง การหอบ เป็นหลัก ซึ่งไล่ความร้อนออกไปพร้อมความชื้นที่ระเหยจากลิ้น โพรงจมูก และเยื่อบุทางเดินหายใจ ปัญหาคือยิ่งอากาศชื้นมาก การหอบยิ่งได้ผลน้อยลง และเมื่อชื้นจัดมากก็แทบไม่ช่วยระบายความร้อนได้เลย วันที่อากาศร้อนชื้นแบบไทยจึงอันตรายกว่าวันที่แห้ง ต่อให้อุณหภูมิบนจอมือถือเท่ากัน
อุณหภูมิร่างกายปกติของหมาอยู่ราว 38 ถึง 39 องศาเซลเซียส พอสูงเกินราว 40 ถึง 41 องศาพร้อมอาการป่วย ก็นับเป็นฮีทสโตรกแล้ว ช่องว่างจึงแคบกว่าที่หลายคนคิด ความร้อนสูงกระตุ้นการอักเสบทั่วร่างกายและทำให้ไต ตับ ลำไส้ สมอง และระบบการแข็งตัวของเลือดเสียหายได้ โดยบางอย่างไม่เห็นจากภายนอกทันที นี่คือเหตุผลที่แม้น้องจะดูฟื้นแล้ว ก็ยังต้องให้สัตวแพทย์ประเมินเสมอ
หมาแบบไหนเสี่ยงฮีทสโตรกมากเป็นพิเศษ
| กลุ่ม | ทำไมเสี่ยง | สิ่งที่ควรปรับ |
|---|---|---|
| พันธุ์หน้าสั้น เช่น ปั๊ก เฟรนช์บูลด็อก บูลด็อก | ทางเดินหายใจตีบแคบ หอบระบายความร้อนได้ไม่ดี จึงเป็นได้แม้ในวันที่ไม่ร้อนจัด เมื่อตื่นเต้นหรือเครียด | เดินสั้นลง เลือกช่วงเย็นที่สุดของวัน หยุดพักบ่อย และให้อยู่ในห้องแอร์เมื่อร้อนจัด |
| พันธุ์ขนหนาหรือขนยาว เช่น ปอมเมอเรเนียน ไซบีเรียนฮัสกี้ ชิบะ | Merck, RSPCA, PDSA และ Kennel Club จัดหมาขนหนาหรือขนยาวเป็นกลุ่มเสี่ยง | แปรงสางขนสม่ำเสมอ ถ้าจะตัดขนให้ปรึกษาช่างตัดขนหรือสัตวแพทย์ อย่าโกนจนถึงผิว |
| หมาน้ำหนักเกิน | ในงานวิจัยกับหมาสุขภาพดี หมาที่น้ำหนักเกินมีอุณหภูมิร่างกายสูงกว่าและหายใจได้ลึกน้อยกว่า ASPCA และ AKC ก็จัดเป็นกลุ่มเสี่ยง | คุมน้ำหนักตามคำแนะนำสัตวแพทย์ ปรับปริมาณอาหารให้เหมาะกับกิจกรรมจริง |
| หมาสูงวัย | ในงานวิจัยหนึ่งของสหราชอาณาจักร หมาอายุ 12 ปีขึ้นไปมีโอกาสเป็นสูงที่สุด ASPCA, AKC และ RSPCA จัดเป็นกลุ่มเสี่ยงเช่นกัน | เลี่ยงกิจกรรมกลางแจ้งช่วงกลางวัน เตรียมน้ำและที่ร่มไว้เสมอ |
| ลูกหมา | RSPCA, AKC และ PDSA จัดเป็นกลุ่มเสี่ยง แต่งานวิจัยหนึ่งของสหราชอาณาจักรไม่พบว่าหมาอายุต่ำกว่า 2 ปีเสี่ยงสูงกว่าช่วงอายุอื่น ผลจึงยังไม่ตรงกัน ควรระวังไว้ก่อน | พาออกกำลังตอนอากาศเย็น ไม่ปล่อยวิ่งเล่นกลางแดด |
| หมาที่มีโรคหัวใจ โรคทางเดินหายใจ หรือปัญหาสุขภาพอื่น | ASPCA, AKC และ Kennel Club จัดเป็นกลุ่มเสี่ยง และ ASPCA แนะนำให้อยู่ในห้องแอร์ | ปรึกษาสัตวแพทย์ว่ากิจกรรมระดับไหนเหมาะกับน้อง |
| หมาตัวใหญ่ โดยเฉพาะที่หนักเกิน 50 กก. | Kennel Club จัดหมาตัวใหญ่ และ PDSA จัดพันธุ์ยักษ์เป็นกลุ่มเสี่ยง งานวิจัยในสหราชอาณาจักรพบว่ากลุ่มที่หนักเกิน 50 กก. มีโอกาสสูงกว่ากลุ่มที่เบากว่า 10 กก. หลายเท่า | เลือกเวลาเดินที่เย็น พักบ่อย เตรียมน้ำและที่ร่มให้พอ |
| หมาที่เพิ่งย้ายมาจากที่อากาศเย็นกว่า หรือเจอคลื่นความร้อนกะทันหัน | Kennel Club ระบุว่าหมาที่ยังไม่ปรับตัวกับอากาศร้อนมีโอกาสเป็นมากกว่า | ค่อยๆ เพิ่มกิจกรรมทีละน้อย |
ข้อมูลจากคลินิกสัตว์ในสหราชอาณาจักรพบว่า เหตุฮีทสโตรกส่วนใหญ่เกิดหลังออกกำลังกาย มากกว่าการถูกทิ้งไว้ในรถหลายเท่า และเกิดได้ในวันที่อากาศไม่ร้อนจัด จึงไม่ต้องรอวันร้อนจัดถึงจะระวัง ถ้ากำลังเลี้ยงหรือกำลังจะรับพันธุ์ขนหนาอยู่ ลองอ่านรายละเอียดการดูแลขนและทางเดินหายใจของพันธุ์นั้นเพิ่มที่ หมาปอม ต้องรู้อะไรบ้าง หรือถ้าเป็นพันธุ์ใหญ่ขนหนา ดู เลี้ยงโกลเด้นในอากาศร้อนชื้น ก่อนเข้าหน้าร้อนครับ
สัญญาณเตือนฮีทสโตรก สังเกตยังไง
หมาหอบหลังวิ่งเล่นเป็นเรื่องปกติ สิ่งที่ไม่ปกติคือหอบแล้ว ไม่ยอมลดลงแม้ได้พักในที่ร่ม สัญญาณของฮีทสโตรกมีหลายแบบ ไม่ต้องรอให้เห็นครบหรือรอให้หนักขึ้นก่อน เห็นข้อใดข้อหนึ่งด้านล่างตอนอากาศร้อนหรือหลังออกกำลัง ให้ถือว่าเป็นฮีทสโตรกไว้ก่อน แล้วเริ่มทำตามขั้นตอนถัดไปทันที
- หอบแรงและถี่ ไม่ลดลงแม้พักในที่ร่ม กระสับกระส่ายหรือดูอึดอัด
- น้ำลายไหลมาก เหงือกแห้งหรือเหนียว เหงือกและลิ้นแดงจัด (พอหนักขึ้นอาจซีดหรือคล้ำ)
- ตัวร้อนเวลาจับ หัวใจเต้นเร็ว
- เดินเซ อ่อนแรง หรือสับสน
- อาเจียนหรือท้องเสีย บางตัวมีเลือดปน
- ทรุดลงกับพื้น ชัก หรือหมดสติ
ปฐมพยาบาลฮีทสโตรก ทำอะไรก่อนหลัง
- พาออกจากที่ร้อนและเริ่มทำให้ตัวเย็นลงทันที เข้าที่ร่ม ห้องแอร์ หรือที่ที่มีลมผ่าน ไม่ต้องรอไปถึงโรงพยาบาลก่อน
- ราดหรือพรมน้ำก๊อกธรรมดาลงบนตัว เน้นที่ท้อง รักแร้ ซอกขาหนีบ และอุ้งเท้า ไม่ต้องเย็นจัดและไม่ต้องเสียเวลาไปหาน้ำแข็ง อย่าให้น้ำเข้าจมูกและปาก
- เปิดพัดลมหรือแอร์ให้ลมผ่านตัวที่เปียก น้ำกับลมช่วยกันพาความร้อนออกจากตัว และอย่าคลุมหรือห่มผ้าทับตัวที่ยังร้อน
- โทรหาโรงพยาบาลสัตว์ระหว่างที่ทำอยู่ ให้คนอื่นโทรหรือเปิดลำโพง บอกอาการและว่ากำลังไป เขาจะได้เตรียมรับ และทำตามที่หมอแนะนำเพิ่ม
- พาไปทันที โดยไม่รอดูว่าอาการจะดีขึ้นไหม ระหว่างทางเปิดแอร์เย็นและพัดลมแรง ถ้ามีคนไปด้วยให้พรมน้ำต่อ
- ให้ดื่มน้ำได้เมื่อน้องยังรู้สึกตัวดีและกลืนเองได้ ครั้งละน้อยๆ อย่ากรอกน้ำใส่ปากหมาที่ซึมหรือหมดสติเด็ดขาด เพราะน้ำอาจเข้าปอด
- รู้ว่าเมื่อไหร่ถึงหยุด ถ้ามีเทอร์โมมิเตอร์วัดทางทวารหนัก ให้หยุดทำให้เย็นเมื่ออ่านได้ราว 39.4 องศา (103 องศาฟาเรนไฮต์) เพราะถ้าทำต่อ ตัวอาจเย็นเกินไปจนอุณหภูมิต่ำอันตราย แต่อย่าเสียเวลาวัดก่อนเริ่ม ถ้าไม่มีเทอร์โมมิเตอร์ ให้ทำต่อระหว่างเดินทางจนสัตวแพทย์รับช่วง
- ไปโรงพยาบาลสัตว์ทุกกรณี แม้อาการดีขึ้นแล้ว เพราะความเสียหายภายในประเมินจากภายนอกไม่ได้
สิ่งที่ห้ามทำ คือห้ามคลุมตัวด้วยผ้าเปียกหรือผ้าห่มแล้วปิดทับไว้ เพราะกักความร้อนไว้ในตัว ห้ามกรอกน้ำใส่ปากหมาที่ซึมหรือหมดสติ ห้ามรอให้อาการหายเองก่อนค่อยตัดสินใจ และไม่ต้องหายาลดไข้มาให้ เพราะฮีทสโตรกไม่ใช่ไข้จริง ตัวควบคุมอุณหภูมิของร่างกายไม่ได้ถูกตั้งค่าใหม่ ส่วนน้ำเย็นจัดกับน้ำแข็ง ให้ใช้น้ำก๊อกธรรมดากับลมแทน และไม่แช่ตัวน้องในน้ำเย็นจัด ตำราสัตวแพทย์ยังเห็นไม่ตรงกันเรื่องถุงน้ำแข็งห่อผ้า (Merck และ PDSA ให้ใช้ได้ แต่ VCA และ Today's Veterinary Practice ไม่แนะนำ) จึงไม่ต้องเสียเวลาไปหา ส่วนน้ำก๊อกกับลม ทุกแหล่งอ้างอิงของบทความนี้ตรงกันว่าใช้ได้
ป้องกันฮีทสโตรกในบ้านแบบไทย ทำอะไรได้บ้าง
- เลี่ยงช่วงกลางวัน พาเดินก่อนแดดแรงตอนเช้า หรือหลังพระอาทิตย์ตกและพื้นคายความร้อนแล้ว
- ทดสอบพื้นด้วยฝ่ามือ วางฝ่ามือบนพื้นปูนหรือยางมะตอย ถ้าวางค้างไว้ไม่ถึง 7 วินาทีเพราะร้อนเกินทน แปลว่าร้อนเกินไปสำหรับอุ้งเท้าน้อง
- ห้ามทิ้งไว้ในรถ แม้จอดในร่ม เปิดกระจก หรือไปแค่ไม่กี่นาที
- มีน้ำสะอาดตลอดเวลา วางหลายจุดในบ้าน และพกขวดน้ำพร้อมชามพับได้เวลาออกนอกบ้าน
- จัดที่ร่มให้จริง หมาที่เลี้ยงนอกบ้านต้องมีที่ร่มให้หลบแดดได้ และวันที่ร้อนจัดควรให้อยู่ในบ้านหรือห้องแอร์
- ลดความเข้มของกิจกรรม วันที่ร้อนจัดให้เปลี่ยนจากวิ่งเป็นเกมดมกลิ่นหรือของเล่นซ่อนขนมในบ้านแทน เพราะฮีทสโตรกส่วนใหญ่ในข้อมูลจากสหราชอาณาจักรเกิดหลังออกกำลังกาย
- ดูแลขนให้เหมาะกับหน้าร้อน แปรงสางขนสม่ำเสมอ ตัดแต่งขนที่ยาวได้ แต่ไม่โกนจนติดผิว เพราะขนหลายชั้นช่วยกันทั้งความร้อนและแดดไหม้
- คุมน้ำหนัก หมาที่น้ำหนักเกินมีอุณหภูมิร่างกายสูงกว่าและถูกจัดเป็นกลุ่มเสี่ยง ดูแนวทางปรับอาหารได้ที่ เปลี่ยนมาใช้อาหารสูตรหมาโต
ของที่ช่วยลดความเสี่ยงตอนพาออกนอกบ้าน
อุปกรณ์ไม่ได้แทนการเลือกเวลาเดินที่ถูกต้อง แต่ช่วยได้สองเรื่อง เรื่องแรกคือ สายรัดอกแทนปลอกคอ เพราะสายรัดอกลดแรงกดที่คอ ทำให้หอบระบายความร้อนได้ง่ายขึ้น ซึ่งสำคัญกับพันธุ์หน้าสั้นที่หอบได้ไม่ดีอยู่แล้ว เรื่องที่สองคือกระเป๋าหรือกรงเดินทางที่ระบายอากาศได้รอบด้าน สำหรับตอนต้องนั่งรถไปหาหมอหรือเดินทางไกล เพราะระหว่างเดินทางน้องควรมีอากาศไหลผ่านรอบตัว
ของที่แนะนำ
ของที่ใช้จริงในหน้าร้อน
ลิงก์ affiliate · คุณจ่ายเท่าเดิม
หมวดสินค้า: อุปกรณ์พาไปข้างนอก
ชุดสายจูงและสายรัดอก ปรับขนาดได้
สายรัดอกกระจายแรงดึง ไม่รัดคอ วัสดุระบายอากาศ เหมาะพาเดินเล่นทุกวัน
เหมาะกับทุกวัย
ราคาโดยประมาณ฿259
หมวดสินค้า: อุปกรณ์พาไปข้างนอก
กระเป๋า/กรงพาสัตว์เลี้ยงเดินทาง ระบายอากาศดี
น้ำหนักเบา มีช่องระบายอากาศรอบด้าน ใช้พาไปหาหมอหรือเดินทาง รองรับน้ำหนักได้ถึง 10 กก.
เหมาะกับทุกวัย
ราคาโดยประมาณ฿389
ส่วนแผ่นรองนอนแบบเจลเย็น PDSA ระบุว่าใช้ประโยชน์ได้ตอนเดินทางในวันที่อากาศร้อน แต่ยังไม่มีในรายการสินค้าของเว็บ ถ้าจะซื้อ ให้อ่านฉลากวัสดุและวิธีใช้ของสินค้านั้นให้ครบก่อนครับ
สรุป
เลือกเวลาเดิน มีน้ำและร่มเงาให้พอ และไม่ทิ้งหมาไว้ในรถ ช่วยลดความเสี่ยงฮีทสโตรกได้ แต่พันธุ์หน้าสั้นและหมาที่วิ่งหรือตื่นเต้นมากอาจเป็นได้แม้อากาศไม่ร้อนจัด ส่วนเมื่อสงสัยว่าเป็นขึ้นมา ให้จำสามคำว่า ออกจากที่ร้อน ทำให้เย็นด้วยน้ำและลม แล้วไปหาหมอ โดยไม่รอดูอาการ และทำให้เย็นต่อระหว่างทาง ถ้าอยากเตรียมตัวเรื่องเหตุฉุกเฉินอื่นในบ้านต่อ อ่าน ของห้ามให้หมากิน 15 อย่าง และไล่ดูเรื่องอื่นใน หมวดหมาโต ได้เลยครับ
คำถามที่พบบ่อย
หมาหอบแรงหลังเดินเล่น ถือว่าปกติไหม
การหอบหลังออกกำลังเป็นเรื่องปกติ และควรค่อยๆ ลดลงหลังได้พักในที่ร่มและได้ดื่มน้ำ สิ่งที่ผิดปกติคือหอบแรงไม่ยอมลดลง น้ำลายไหลมาก เหงือกแดงจัด เดินเซ หรืออาเจียน ถ้าเห็นข้อใดข้อหนึ่งในกลุ่มหลังนี้ให้ถือว่าอาจเป็นฮีทสโตรก เริ่มทำให้ตัวเย็นลงทันที โทรหาโรงพยาบาลสัตว์ แล้วพาไปโดยไม่รอดูอาการครับ
ควรโกนขนหมาในหน้าร้อนไหม
ตัดแต่งขนที่ยาวได้ แต่ไม่แนะนำให้โกนจนติดผิว เพราะ ASPCA ระบุว่าขนหลายชั้นช่วยป้องกันทั้งความร้อนและแดดไหม้ ส่วน PDSA แนะนำให้พิจารณาตัดขนหมาที่ขนหนาให้สั้นลงในหน้าร้อน และย้ำว่าการแปรงขนช่วยได้ เมื่อแหล่งข้อมูลยังเห็นไม่ตรงกันเรื่องความสั้น ให้ปรึกษาช่างตัดขนหรือสัตวแพทย์ว่าน้องตัวนี้ควรตัดระดับไหน
จอดรถในร่มแล้วแง้มกระจกไว้ ทิ้งหมาไว้แป๊บเดียวได้ไหม
ไม่ได้ครับ PDSA ระบุว่าอย่าทิ้งหมาไว้ในรถในวันที่อากาศอุ่น ไม่ว่าจะแค่ไม่กี่นาที เปิดกระจกไว้ หรือจอดในร่ม ถ้าจำเป็นต้องแวะ ให้พาน้องลงไปด้วย หรือให้อีกคนอยู่กับน้องในที่เย็นสบายตลอดเวลา
ให้น้ำแข็งกับหมาตอนร้อนได้ไหม
ในวันร้อนทั่วไป หมาส่วนใหญ่กินน้ำแข็งได้โดยเสี่ยงต่ำ (AKC และ Kennel Club) แต่ก้อนแข็งอาจทำให้ฟันสึกหรือหัก และก้อนที่ขนาดไม่พอดีกับปากอาจติดคอ หมาสูงวัยหรือฟันไม่แข็งแรงควรเลี่ยง ส่วนตอนสงสัยว่าเป็นฮีทสโตรก น้ำแข็งไม่ใช่วิธีรักษา อย่าป้อนน้ำแข็งหรือน้ำเย็นจัด ให้ราดน้ำก๊อกธรรมดาร่วมกับลมจากพัดลมหรือแอร์แทน เรื่องประคบถุงน้ำแข็งห่อผ้า ตำราเห็นไม่ตรงกัน จึงไม่ต้องเสียเวลาไปหา
หมาที่เคยเป็นฮีทสโตรกแล้ว ต้องดูแลต่างจากเดิมไหม
ควรระวังมากขึ้นครับ VCA ระบุว่าหมาที่เคยตัวร้อนเกินมีความเสี่ยงเป็นฮีทสโตรกซ้ำสูงกว่าเดิม ให้คุยกับสัตวแพทย์ว่าระดับกิจกรรมแบบไหนเหมาะ ควรตรวจอะไรเพิ่ม และควรเลี่ยงช่วงเวลาไหนของวัน หลังกลับจากโรงพยาบาลให้เฝ้าดูน้องใกล้ชิดตามที่หมอแนะนำ และแจ้งหมอทันทีถ้าอาเจียน ท้องเสีย สับสน หรือกินน้อยลง (PDSA)
ราดน้ำให้หมาที่เป็นฮีทสโตรกนานแค่ไหน ควรหยุดตอนไหน
ทำต่อเนื่องระหว่างเดินทางจนสัตวแพทย์รับช่วง ถ้ามีเทอร์โมมิเตอร์วัดทางทวารหนัก ให้หยุดทำให้เย็นเมื่ออ่านได้ราว 39.4 องศา (103 องศาฟาเรนไฮต์) เพราะถ้าทำต่อ ตัวอาจเย็นเกินไปจนอุณหภูมิต่ำอันตราย ถ้าไม่มีเทอร์โมมิเตอร์ ไม่ต้องเดา ให้ทำต่อจนถึงมือหมอ และถามหมอทางโทรศัพท์ได้เสมอ
แหล่งอ้างอิง
- What to Do in a Dog or Cat EmergencyMerck Veterinary Manual · เข้าถึงเมื่อ
- Heatstroke in Pets (infographic)Merck Veterinary Manual · เข้าถึงเมื่อ
- Fever of Unknown Origin in DogsMerck Veterinary Manual · เข้าถึงเมื่อ
- Heat Stroke in DogsVCA Animal Hospitals · เข้าถึงเมื่อ
- Heatstroke in Dogs: Signs, Symptoms, TreatmentsAmerican Kennel Club · เข้าถึงเมื่อ
- Do Dogs Sweat? How Dogs Stay Cool in Hot WeatherAmerican Kennel Club · เข้าถึงเมื่อ
- Can Dogs Have Ice Cubes? Ice Cube Safety for DogsAmerican Kennel Club · เข้าถึงเมื่อ
- How to Recognise & Treat Heatstroke in DogsRSPCA · เข้าถึงเมื่อ
- Heatstroke in DogsPDSA · เข้าถึงเมื่อ
- Heatstroke in dogsThe Kennel Club (UK) · เข้าถึงเมื่อ
- Can my dog eat ice cubes or ice lollies?The Kennel Club (UK) · เข้าถึงเมื่อ
- Hot Weather Safety TipsASPCA · เข้าถึงเมื่อ
- Heatstroke in DogsToday's Veterinary Practice · เข้าถึงเมื่อ
- Pathophysiology of heatstroke in dogs - revisitedTemperature (Austin), 2017 · เข้าถึงเมื่อ
- Incidence and risk factors for heat-related illness (heatstroke) in UK dogs under primary veterinary care in 2016Scientific Reports, 2020 · เข้าถึงเมื่อ
- Dogs Don't Die Just in Hot Cars - Exertional Heat-Related Illness (Heatstroke) Is a Greater Threat to UK DogsAnimals (Basel), 2020 · เข้าถึงเมื่อ
- Risk Factors for Severe and Fatal Heat-Related Illness in UK Dogs - A VetCompass StudyVeterinary Sciences, 2022 · เข้าถึงเมื่อ
- Effect of brachycephaly and body condition score on respiratory thermoregulation of healthy dogsJournal of the American Veterinary Medical Association, 2017 · เข้าถึงเมื่อ
เขียนและเรียบเรียงโดย
ทีมตูบดี
ผู้เขียน
เลี้ยงแซลมอน (โกลเด้น รีทรีฟเวอร์) มาตั้งแต่ยังเป็นลูกหมา เลยรวบรวมเรื่องที่คนเลี้ยงหมาตัวแรกต้องรู้ไว้ในที่เดียว แต่ละบทความเรียบเรียงจากแหล่งอ้างอิงที่ลิงก์ไว้ท้ายเรื่อง
